Bazı kirleticiler ortama yayıldıktan sonra genel havalandırmayla temizlenemeyecek kadar yoğundur. Kaynak dumanı, taşlama ve kesim tozu, boya buharı ya da yıkama ve pişirme tanklarından yükselen buhar bunların başında gelir. Proses emiş ve toz toplama sistemlerinde yaklaşımımız şu: kirliliği makinenin hemen yanında yakalamak, kanal içinde çökmeden taşımak, uygun bir ayırıcıda tutmak ve kalan havayı güvenli bir noktadan dışarı atmak.
Bu yöntem, bütün holü sürekli yüksek debiyle havalandırmaya göre çok daha az hava hareket ettirir. Daha az hava; daha küçük fan, daha düşük enerji tüketimi ve kışın dışarı atılan ısının azalması demektir.
Hangi işlemler için lokal emiş kuruyoruz?
- Kaynak ve kesim: Metal dumanı ve gazların operatörün nefes aldığı bölgeye ulaşmadan yakalanması.
- Taşlama, zımparalama ve talaşlı işleme: Fırlayan partiküllerin ve ince tozun makine üzerinde tutulması.
- Ahşap ve mobilya atölyeleri: Talaş ve ince ahşap tozu için makine başı emiş hatları.
- Boya ve vernik işlemleri: Boya kabini ve rötuş alanlarında boya zerresi ve solvent buharının uzaklaştırılması.
- Proses buharı ve koku: Yıkama, haşlama ve kurutma gibi işlemlerden yükselen buharın kaynağında alınması.
Proses emiş davlumbazı nasıl tasarlanır?
Bir emiş ağzının etkisi, ağızdan uzaklaştıkça çok hızlı azalır. Davlumbazı kaynaktan iki kat uzağa koymak, aynı yakalama etkisi için gereken debiyi kabaca birkaç katına çıkarır. Bu yüzden ilk işimiz, davlumbazı operatörün çalışmasını ve malzeme akışını engellemeden kaynağa olabildiğince yaklaştırmaktır.
Kirleticinin doğal hareketini de hesaba katıyoruz. Taşlama taşından fırlayan parçacıkları, fırlama yönüne yerleştirilen bir ağız karşılar. Sıcak buhar yükselir; tankların üzerinde ya da kenarında emiş yapmak doğru olur. Kaynak dumanında ise üstten çeken bir davlumbaz, dumanı çoğu zaman tam operatörün yüzünün önünden geçirir. Burada yandan veya arkadan çeken ağızlar ya da hareketli emiş kolları daha iyi sonuç verir.
Kirlilik kaynağının etrafını mümkün olduğunca kapatan muhafaza tipi davlumbazlar, açık ağızlara göre aynı işi daha az havayla yapar. Ağız kenarına eklenen basit bir flanş bile davlumbazın arkasından boşuna hava çekilmesini azaltır.
Kanal içinde toz çökmemeli
Toz taşıyan bir hatta hava hızı belirli bir seviyenin altına düşerse toz kanal tabanına çöker, kesit zamanla daralır ve sistem kapasitesini kaybeder. Gereğinden yüksek hız ise enerji tüketimini, gürültüyü ve aşındırıcı tozlarda kanal aşınmasını artırır. Doğru hız tozun cinsine göre değişir; ince ve hafif bir tozla ağır metal talaşı aynı hızla taşınmaz.
Bu nedenle toz hatlarında kesitleri her branşman için ayrı hesaplıyoruz. Köşelerde birikme yapmadığı için toz taşımada genellikle yuvarlak kesitli spiral kanalı tercih ediyoruz. Branşmanları ana hatta dik T parçalarla değil açılı bağlantılarla bağlıyor, dirseklerde geniş yarıçap kullanıyor, birikme riski olan noktalara temizleme kapağı koyuyoruz. Bu parçaları nasıl ürettiğimizi kanal imalatı ve montajı sayfasında anlattık.
Asidik veya korozif buhar taşıyan hatlarda galvaniz kanal genellikle uygun değildir. Böyle bir proseste farklı bir kanal malzemesi gerektiğini keşif sırasında açıkça söylüyoruz.
Siklon, filtre ve fan seçimi
Ayırıcının seçimi tozun tane boyutuna ve miktarına bağlıdır. İri ve ağır partiküller için siklonlar iyi bir ön ayırıcıdır. İnce toz ve duman için torba veya kartuş filtreli toz toplama üniteleri gerekir. Nemli ya da yağlı emisyonlarda filtre tipi ve yoğuşmaya karşı alınacak önlemler ayrıca değerlendirilir.
Fanı mümkün olduğunca filtrenin temiz hava tarafına yerleştiriyoruz; böylece fan çarkı tozla aşınmaz, dengesi bozulmaz. Filtreden çıkan hava, çalışma alanlarından ve taze hava girişlerinden uzak, yeterince yüksek bir bacadan atılır. Filtre ünitesinin tipini ve kapasitesini prosesle birlikte belirleyip kanal hattını ve emiş noktalarını buna göre projelendiriyoruz. Fan seçimi ve tesisin genel hava dengesiyle ilgili prensipleri endüstriyel havalandırma sayfamızda anlattık.
Yanıcı tozlarda patlama riski
Ahşap, un, şeker, yem, bazı plastik tozları ve alüminyum gibi metal tozları belirli koşullarda havada asılı kaldığında patlayabilir. Toz toplama ünitesi ve kanallar bu tozun en yoğun bulunduğu yerler olduğu için riskin merkezindedir. Bu tür tesislerde patlama tahliye panelleri, alevin ve basıncın kanal boyunca ilerlemesini engelleyen elemanlar, kanalların topraklanması ve kıvılcım kaynaklarının ayrılması gibi önlemler gündeme gelir.
Bu değerlendirme ayrı bir uzmanlık gerektirir ve işletmenin patlamadan korunma dokümanında ele alınmalıdır. Yanıcı toz söz konusuysa bu çalışmayı konusunda yetkin bir uzmana yaptırmanızı öneriyoruz; emiş ve kanal sistemini de bu değerlendirmenin sonuçlarına uygun şekilde kuruyoruz.
Devreye alma ve sonrası
Montaj sonunda her emiş noktasında debiyi ölçüyor, gerekiyorsa klapelerle dengeliyoruz. İşletme sırasında filtre ünitesindeki fark basıncını izlemek, filtrelerin ne zaman tıkandığını gösteren en pratik yöntemdir. Toz haznesinin boşaltılması, filtre değişimi ve kanal kontrolleri için bakım ve servis hizmetimizden yararlanabilirsiniz.
