Yangında insanları çoğu zaman alevden önce duman tehdit eder. Duman görüşü kapatır, kaçış yollarını kullanılamaz hale getirir ve zehirli gazlar taşır. Duman tahliye sistemleri bu yüzden bir binanın en kritik güvenlik tesisatları arasındadır: dumanı kontrollü şekilde dışarı atar, kaçış yollarını ve merdivenleri dumansız tutmaya yardımcı olur, itfaiyenin müdahalesini kolaylaştırır. Kapalı otoparklardan yangın merdivenlerine, üretim hollerinden ticari alanlara kadar bu sistemlerin kanal, fan ve damper uygulamasını yapıyoruz.
Duman tahliyesinde her şey onaylı projeyle başlar
Duman kontrol sistemleri, genel havalandırma gibi sahada göz kararı kurulamaz. Fan kapasiteleri, kanal güzergâhları, damper yerleri ve sistemin hangi senaryoyla devreye gireceği binanın onaylı yangın güvenliği projesinde belirlenir. Bu kararların dayanağı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, duman ve ısı kontrol ekipmanlarını tanımlayan TS EN 12101 standart serisi ve projeyi onaylayan idarenin şartlarıdır.
Bizim yaklaşımımız net: uygulamayı onaylı projeye uygun yapıyoruz. Sahada projeyle çelişen bir durum çıkarsa (kiriş, başka bir tesisatla çakışma, değişen mimari) bunu kendi başımıza çözmek yerine proje müellifiyle birlikte ele alıyoruz; gerekiyorsa revizyonun onay sürecinden geçmesini bekliyoruz.
Kapalı otoparklarda jet fanlı sistemler
Kapalı otoparklarda yaygın çözüm, tavana asılan jet fanlarla havayı ve dumanı belirli bir yönde itip ana egzoz fanlarının bulunduğu şaftlara taşımaktır. Uzun kanal hatlarına daha az ihtiyaç duyulduğu için bu yöntem düşük tavanlı otoparklarda yer kazandırır. Taze hava ise rampalar, açıklıklar ya da ayrı bir besleme sistemi üzerinden içeri alınır.
Bu sistemler çoğu zaman iki görev üstlenir. Normal günlerde karbonmonoksit sensörlerinden gelen sinyale göre düşük kademede egzoz gazını atar; yangın sinyali geldiğinde yüksek kademeye geçerek dumanı tahliye eder. Jet fanların yerleşimi kirişler, sprinkler hatları, aydınlatma ve araç trafiğiyle birlikte düşünülmelidir; aksi halde hava akışında ölü bölgeler oluşur.
Yangın merdiveni basınçlandırma
Basınçlandırmanın amacı, merdiven boşluğunu kat koridorlarına göre bir miktar yüksek basınçta tutmaktır. Kaçan biri kat kapısını açtığında merdivenden koridora doğru bir hava akışı oluşur; bu akış dumanın merdivene girmesini engeller. Fan, taze havayı dumandan etkilenmeyecek bir noktadan alır ve kanal ya da şaft üzerinden merdivenin farklı seviyelerine dağıtır.
Buradaki kritik denge şudur: basınç yetersizse duman merdivene sızar, fazlaysa kapıyı açmak zorlaşır ve tahliye yavaşlar. Bu dengeyi değişken hızlı fanlar, basınç tahliye damperleri ve devreye almadaki ölçümler sağlar.
Üretim holleri ve ticari alanlarda duman egzozu
Yüksek tavanlı hollerde duman yükselir ve çatının altında bir tabaka oluşturur. Duman egzoz sistemi bu tabakayı dışarı atarak kaçış seviyesinde görüşün korunmasına yardımcı olur. Ancak fanların bu tabakayı çekebilmesi için aşağıdan içeri yeterli hava girmesi gerekir; otomatik açılan kapılar, panjurlar ya da besleme fanları bu yüzden sistemin parçasıdır.
Fabrika ve atölyelerde duman egzozunu genel havalandırmayla birlikte planlamak, çatıda ve tavanda sonradan çakışma yaşanmasını önler. Genel havalandırma tarafı için endüstriyel havalandırma sayfamıza bakabilirsiniz.
Fan, damper ve kanal seçimi
- Duman egzoz fanları: Sıcak dumanı belirli bir süre boyunca atabildiği testle belgelenmiş fanlardır; sınıfları F300, F400 gibi sıcaklık ve süreyi ifade eden kodlarla anılır. Hangi sınıfın gerektiğini proje belirler. Sıradan bir havalandırma fanının motoru ve çarkı sıcak duman karşısında uzun dayanmaz.
- Yangın damperleri: Kanalın bir yangın bölmesi duvarını ya da döşemesini geçtiği noktaya konur; yangın anında kapanarak alevin ve sıcak gazların kanal üzerinden komşu bölmeye taşınmasını önler.
- Duman kontrol damperleri: Birden fazla bölgeye hizmet veren hatlarda yangının çıktığı bölgenin emişini açık tutar, diğerlerini kapatarak fan kapasitesini doğru yere yönlendirir.
- Kanallar: Galvaniz kanalları projedeki ölçü ve güzergâha sadık kalarak imal ediyoruz. Hat başka bir yangın bölmesinden geçiyorsa yangın dayanımlı kanal veya koruyucu kaplama istenebilir; türü ve dayanım süresi projede yazar.
Fanların enerji beslemesi ve yangın algılama sistemiyle bağlantısı elektrik ve otomasyon tarafında çözülür. Mekanik tesisatı bu senaryoya uygun kuruyor, testlerde ilgili ekiplerle birlikte çalışıyoruz.
Devreye alma ve periyodik test
Kurulumdan sonra sistemin projedeki senaryoyla çalıştığı yerinde gösterilmelidir: Yangın sinyaliyle fanlar devreye giriyor mu, damperler doğru konuma geçiyor mu, debiler ve basınç farkları hedeflenen değerlerde mi?
Duman tahliye sistemleri gerçek bir yangına kadar hiç çalışmayabilir; bu da onları ihmale çok açık hale getirir. Kayışı gevşemiş bir fan, sıkışmış bir damper ya da çalışmayan bir motor ancak test sırasında ortaya çıkar. Testlerin hangi aralıkla yapılacağını mevzuat, onaylı proje ve ekipman üreticilerinin talimatları birlikte belirler; düzenli kontrolleri bakım ve servis kapsamında birlikte planlayabiliriz.
